Hangisi Işın Belirtir? Hayat Zaten Yeterince Karışık Değilmiş Gibi Bir de Türkçe Soruları
İzmir’de yaşayıp da toplu taşımada hayatı sorgulamayan biri olduğuna inanmıyorum. Geçen gün Bornova Metro’da ayakta durmuşum, elim tavandaki tutacağa uzanmış, bir yandan da telefondan “Hangisi ışın belirtir?” diye aratıyorum. Yanımdaki abi şöyle bir baktı. Muhtemelen beni ya fizikçi ya da gece gizli laboratuvar işleten biri sandı. Oysa gerçek çok daha dramatikti: kuzenimin ödevine yardım etmeye çalışıyordum.
Şimdi dürüst olalım… Türkçe dersinde “ışın”, “doğru”, “doğru parçası” konusu kadar insanı psikolojik olarak geren çok az şey var. Çünkü hepsi çizgi gibi duruyor ama biri sonsuza gidiyor, biri iki taraftan uzuyor, biri “ben burada biterim kardeşim” diyor. İnsan ilişkileri gibi yani.
Ben zaten fazla düşünen biriyim. Dışarıdan bakınca sürekli şaka yapan, ortamda kahkaha attıran tipim. Ama gece üçte tavana bakıp “Acaba ben de bir ışın gibi tek yönde mi ilerliyorum?” diye düşünecek kadar da saçma bir iç dünyam var.
Önce Şunu Netleştirelim: Hangisi Işın Belirtir?
Matematikte ya da geometrik ifadelerde ışın; bir başlangıç noktası olan ama tek yönde sonsuza kadar devam eden çizgidir.
Yani:
Bir noktadan başlar.
Tek tarafa doğru uzar.
“Ben buradan sonra yokum” demez.
Hayat motivasyon konuşmacısı gibi geometri elemanı resmen.
Mesela:
→AB
Burada A başlangıç noktasıdır, B yönü gösterir. Işın A’dan başlar ve B yönünde sonsuza kadar gider.
Bakın bu çok önemli. Çünkü sınavlarda “Hangisi ışın belirtir?” diye sorduklarında insan panikleyip her oku ışın sanıyor. Türkiye’de ok görünce refleks oluşmuş zaten. Trafikte de herkes birbirine ok yapıyor.
Benim Işınla İlk Travmatik Tanışmam
İlkokulda öğretmen tahtaya üç şekil çizmişti.
Doğru
Doğru parçası
Işın
Sonra dönüp:
“Hangisi ışın belirtir çocuklar?” dedi.
Sınıfta bir sessizlik.
Sanki kadın bize kuantum fiziği sormuş.
Ben de özgüvenli özgüvenli parmak kaldırdım:
“Öğretmenim üçüncü.”
Kadın:
“Neden?”
Ben:
“Çünkü oku var.”
Bak mantık kötü değil aslında. O yaş için gayet iyi. Ama öğretmen yüzüme öyle baktı ki sanki NASA mekiğini yanlış park etmişim.
Şimdi düşünüyorum da Türkiye’de eğitim hayatımın özeti biraz buydu:
Yüzde elli bilgi, yüzde elli sallama.
Işın Aslında Günlük Hayatta da Var
Bence geometriyi bu kadar korkunç yapan şey, kimsenin gerçek hayat örneği vermemesi. Halbuki ışın dediğin şey her yerde.
Mesela annemin şu cümlesi tam ışın mantığı:
“Bir çıkıyorsun, akşama kadar geziyorsun…”
Başlangıç noktası belli.
Bitiş yok.
Sonsuza gidiyor.
Ya da İzmir’de Kordon’da yürüyüşe çıkan çiftler…
Bir noktadan başlıyorlar.
Aynı yönde ilerliyorlar.
Ama bazılarının ilişkisi doğru parçası gibi kısa sürüyor.
Bazılarıysa gerçekten ışın.
Uzuyor da uzuyor.
Gerçi bazısı da yanlış yönde uzuyor ama o ayrı mesele.
Doğru, Doğru Parçası ve Işın Arasındaki Fark
Bu konu yüzünden yıllarca kafası karışmış biri olarak anlatıyorum.
Doğru
İki yönde sonsuza gider.
Yani ne başı belli ne sonu.
Tam benim uyku düzenim.
Doğru Parçası
Başlangıcı ve bitişi vardır.
Mesela:
“Bir bölüm Friends açıp yatacağım.”
Kısa ve nettir.
Ama asla bir bölümle kalmaz.
Işın
Bir noktadan başlar ve tek yöne gider.
Tıpkı benim markete “iki dakikaya geliyorum” deyip sahilde arkadaş görünce üç saat kaybolmam gibi.
Türkçe Sorularında En Büyük Tuzak
“Hangisi ışın belirtir?” sorularında olay aslında şeklin nereye uzadığına dikkat etmek.
Ama sınav anında beyin ne yapıyor biliyor musunuz?
Şöyle:
“Hmm… bunda ok var… bunda iki nokta var… bu ne ya…”
Sonra insan kendi hayatını sorgulamaya başlıyor.
Ben bir kere denemede öyle dalmışım ki soruya, gözetmen:
“Bir problem mi var?”
dedi.
İçimden:
“Var abi. Geometriyle kişisel savaş halindeyim.”
demek geçti.
Demedim tabii.
Toplum içinde hâlâ normal görünmeye çalışıyoruz.
İç Sesimle Geometri Çalıştığım O Gece
Saat gece 01.40.
Masada çay.
Yanımda yarım paket çubuk kraker.
Fon müziği olarak komşunun anlamsız matkap sesi.
Kitaba bakıyorum.
“Hangisi ışın belirtir?”
İç ses:
“Sen bunu biliyorsun.”
Ben:
“Biliyorum da ya yanlışsa?”
İç ses:
“Bir başlangıç noktası olacak.”
Ben:
“Hayatta da öyle değil mi zaten?”
İç ses:
“Abartma. Geometri çöz.”
Ben bazen kendi içimde TED konuşması yapıyorum galiba.
İzmirli Olmanın Geometriye Etkisi
Şimdi diyeceksiniz ki bunun İzmir’le ne alakası var?
Çok alakası var.
Çünkü İzmir insanı rahattır ama aşırı detaycıdır.
Bir arkadaşım vardı, çocuk ehliyet sınavından çıkmış bana şunu anlatıyor:
“Abi sinyal verdim ama içime sinmedi.”
Bu nasıl bir cümle ya?
Aynı şeyi ben geometride yaşıyorum.
Soruyu çözüyorum ama içime sinmiyor.
Mesela cevap A şıkkı.
Ama ben B’ye duygusal yakınlık hissediyorum.
Çünkü B daha sempatik duruyor.
Tamamen bilim dışı bir yaklaşım.
Hangisi Işın Belirtir? Sorularında Pratik Taktik
Bak şimdi gerçekten işe yarayan yöntem veriyorum.
Şekilde:
Başlangıç noktası varsa,
Tek yönde ok varsa,
Diğer taraf sabitse,
o büyük ihtimalle ışındır.
Yani olay tamamen:
“Bir yerden başlayıp tek tarafa gitmek.”
Ben bunu aklımda şöyle tutuyorum:
“Hayat beni sürekli tek yönde yaşlandırıyor.”
Biraz dramatik ama unutulmuyor.
Okulda Neden Bu Konuları Hep Geriyorduk?
Çünkü öğretmenler bazen konuyu fazla ciddi anlatıyordu.
Abi bu sonuçta çizgi.
Bir gün öğretmen tahtada:
“Çocuklar dikkat edin, bu doğru değildir.”
dedi.
Sınıf gerildi.
Sanki devlet sırrı açıklıyor.
Halbuki biri çıkıp:
“Bu çizgi tek tarafa gidiyor işte.”
dese herkes anlayacak.
Ama yok.
Bizde eğitim bazen Marvel filmi gibi anlatılıyor.
Hayatın Kendisi Bir Işın Olabilir mi?
Bak şimdi fazla düşündüğüm yere geldik.
Bence insan hayatı biraz ışın gibi.
Bir noktadan başlıyoruz.
İleri gidiyoruz.
Geri dönüş yok.
Bazı insanlar yol üstünde bize yön veriyor.
Bazılarıysa yanlış şık gibi geliyor.
Derin konuşunca ortam bir anda değişiyor yalnız.
Geçen arkadaş ortamında bunu söyledim.
Bir arkadaş:
“Olum sen iyi misin?”
dedi.
Haklı çocuk.
Çünkü beş dakika önce çekirdek yiyip futbol konuşuyorduk.
Sınav Anındaki O Garip Özgüven
Bazı insanlar hiçbir şey bilmese de rahat oluyor.
Ben tam tersi.
Sorunun cevabını biliyorum.
Yine de şüphe ediyorum.
“Hangisi ışın belirtir?”
Doğru cevap önümde.
Ama beynim:
“Ya bu bir tuzaksa?”
diyor.
Türkiye’de büyüyen herkesin ortak travması bu olabilir.
Çünkü yıllarca:
“Çok kolay görünen soruya dikkat!”
dediler.
Şimdi markette indirim görünce bile şüpheleniyorum.
Arkadaş Ortamında Geometri Muhabbeti
Bir gün kafede oturuyoruz.
Arkadaş:
“Olum ışın neydi ya?”
Ben hemen anlatmaya başladım.
Bir noktadan başlayıp tek yönde sonsuza gittiğini söyledim.
Çocuk bana baktı:
“Sen bunu neden bu kadar iyi biliyorsun?”
Diyemedim ki:
“Çünkü yıllardır aynı konuyu unutup tekrar öğreniyorum.”
Bazı bilgiler beynimde kiracı gibi.
Çıkmıyor ama tam oturmuyor da.
En Komik Yanlışlar
“Hangisi ışın belirtir?” konusunda yapılan en komik hata şu:
İnsan oku görünce direkt ışın sanıyor.
Halbuki bazen doğru da okla gösteriliyor.
Bu da ilişkilerdeki mixed signal olayı gibi.
Karşı taraf gülümsüyor diye hoşlandığını sanıyorsun.
Sonra öğreniyorsun ki herkese öyle davranıyormuş.
Geometri bile duygusal hasar bırakıyor.
Küçükken Daha Cesurmuşuz
Çocukken bilmesek de cevap veriyorduk.
Şimdi yetişkin olmuşuz.
Google’a:
“Hangisi ışın belirtir?”
yazıyoruz.
Ben geçen gün basit bir matematik sorusunu çözmek için üç video izledim.
Bir noktada adamdan daha çok yoruldum.
Adam anlatıyor:
“Arkadaşlar bu çok kolay.”
Abi kolaysa neden 17 dakikadır anlatıyorsun?
Sonuç: Işın Sadece Geometri Değil, Bir Ruh Hâli
Evet, teknik olarak ışın:
Bir başlangıç noktası olan ve tek yönde sonsuza uzayan geometrik şekildir.
Ama bence olay biraz daha büyük.
Bazen insanın düşünceleri ışın gibi uzuyor.
Bazen kaygıları.
Bazen gece yatarken aklına gelen eski utanç anıları.
Mesela ben hâlâ ortaokulda yanlış tahtaya kalktığım günü düşünüyorum.
Beyin gerçekten inanılmaz gereksiz bir arşiv sistemiyle çalışıyor.
Ama şu kesin:
“Hangisi ışın belirtir?” sorusunu bir kere mantığıyla anlayınca unutulmuyor.
Başlangıç noktası olacak.
Tek yöne uzayacak.
Ve gözünü korkutmayacak.
Tıpkı İzmir’de akşamüstü sahilde yürürken edilen sohbet gibi…
Nerede başladığını biliyorsun ama nasıl uzayıp gittiğini anlamıyorsun.